Tuyển tập Đệ Tử Quy Con Đường Đạt Đến Nhân Sinh Hạnh Phúc - Thầy Thái Lễ Húc Giảng
Tập 5: Làm thế nào để học tập và thực hiện “Đạo nghĩa vợ chồng”
Gia đình có hai điều rất quan trọng. Điều thứ nhất là kinh tế, chính là đời sống vật chất. Ngoài ra, điều thứ hai là đời sống tinh thần. Chúng ta cùng nhau suy xét đến vấn đề thứ nhất, chính là vấn đề kinh tế.
Vấn đề kinh tế
Người thông thường đều sẽ cảm thấy, hai người nếu không cùng nhau kiếm tiền thì sẽ đói chết. Bạn thấy chúng ta đều có rất nhiều dự bị lập trường. Ở vào thời đại của ông tôi, hai vợ chồng chỉ có chồng ra ngoài kiếm tiền, hơn nữa còn sinh ra năm, sáu người con, bảy, tám người con. Họ đều không chết đói. Hiện tại chúng ta mới nuôi có một đứa mà phải hai người kiếm tiền, lại sợ chết đói. Vấn đề ở chỗ nào? Vấn đề ở chỗ không nắm được thái độ trị gia rất then chốt là “cần kiệm“. “Kiệm là gốc trị gia”, chỉ cần “cần kiệm“, không nên tiêu phí bừa, kỳ thật một người kiếm được tiền thì đã đủ cho người trong nhà dùng rồi. Hơn nữa một người kiếm tiền, người trong nhà dùng sẽ rất cần kiệm, từ nhỏ đã cho trẻ nhỏ thái độ rất cần kiệm. Bạn làm cho trẻ nhỏ có lập trường vững chắc, không đến nỗi trở thành nô lệ của vật chất.
Tình hình gia đình hiện nay đều là vợ chồng cùng nhau kiếm tiền. Phần lớn trẻ nhỏ đều được gửi vào nhà trẻ, hoặc là giao cho người giúp việc, hoặc giao cho ông bà nội giữ cháu. Trí tuệ của nhân sinh xem thấy từ chỗ nào? Ngay trong lấy bỏ thấy ra được, có xả mới có được. Bớt kiếm một ít tiền và giáo dục con cái nhiều hơn, hay là bạn muốn kiếm được nhiều tiền và lơ là giáo dục trẻ nhỏ? Kết quả có được nhất định sẽ không như nhau.
Chúng ta xem thấy trước một đời, hiện tại người năm mươi, sáu mươi tuổi so với người chúng ta hiện tại hai mươi, ba mươi tuổi, hai đời này chúng ta so sánh xem thử. Người trước một đời rất có lòng trách nhiệm, rất hiếu thuận cha mẹ. Còn ngay đời này chúng ta thì sao?
Quý vị thân mến! Xin các vị đừng khách sáo! Xin nói thẳng ra! Người đời nay có thái độ đời sống giống đời trước hay không? Là tiến bộ hay là thoái lui? Thoái lui. Đời trước có tiền, hay là ngay đời hiện tại này chúng ta có tiền? Ngay đời này chúng ta có tiền. Tại vì sao có tiền, mà trái lại thái độ của đời sống thì thoái lui? Như vậy thì có tiền không nhất định giải quyết được vấn đề.
Thời đại của cha tôi, trên cơ bản đều rất nghèo. Bởi vì rất nghèo, cho nên mọi người đặc biệt tiết kiệm. Nhớ lại lúc nhỏ, khi đang ăn cơm, đồ ăn còn thừa đều là cha và mẹ gắp. Bởi vì họ đều đã rất quen rồi, không thể lãng phí thức ăn, cho nên đời sống tương đối chặt chẽ. Thứ nhất tạo thành thói quen tiết kiệm. Thứ hai là đời sống càng khó khăn, người càng hiểu được cảm ân cha mẹ, thương yêu anh em, chị em. Cho nên thời đại của phụ thân tôi, khi họ đang đi học, đều không phải là cha mẹ thúc họ, mà đều là chính mình rất tích cực chủ động. Bởi vì họ hy vọng thông qua học tập có được thành tựu, có thể về sau làm cho cha mẹ có được ngày tháng tốt đẹp. Bạn thấy, đời sống nghèo khổ, đời sống đáng tin cậy thì làm cho người càng có chí khí, càng có hiếu tâm. Cho nên chúng ta phải cảm ơn nghèo khổ.
Ngay đời này, bởi vì từ nhỏ đời sống đã rất dư giả, muốn thứ gì có thứ đó, cho nên nhiều người quen thói cao ngạo, quen thói tiêu tiền, lại không biết hiếu đạo, lại không biết gánh vác, tôi luyện đời sống. Cho nên ngay đời hiện tại này chúng ta không chỉ chính mình kiếm được tiền tiêu sài hết, mà còn đi tiêu tiền của cha mẹ. Làm sao các vị biết vậy? Rất nhiều thanh niên đã có thói quen tiêu phí, hưởng thụ đến mức độ tiền lương của một tháng vừa cầm trên tay thì họ lập tức phải đi shopping tốt nhất, có thể đem tiền lương của cả một tháng tiêu hết 15 ngày trước rồi. Những ngày tháng sau đó thì họ mua mì ăn liền từng gói, từng gói từ từ mà ăn. Thế nhưng sau đó vẫn không thể tiếp tục duy trì cuộc sống, họ trở về tìm người cha già và nói: “Ba ơi! Con hết tiền rồi”. Ba của họ rất tức giận: “Đã nói với con không nên sài phung phí, thế mà con không nghe. Đến đây! Muốn bao nhiêu?”. Người cha vẫn là móc ví ra đưa tiền cho con. Cho nên đời sống dư giả, nhưng chúng ta không hề thấy nó có thể mang đến cho trẻ nhỏ thái độ đời sống chuẩn xác.
Thời xưa có rất nhiều người đi học thấy rõ được cái điểm này. Khi triều Hán mở nước, Lưu Bang đánh khắp thiên hạ, đã phân phong cho hơn 100 công thần, đều có phong đất, cho họ rất nhiều đất đai. Trải qua 100 năm, sử học gia của triều Hán đột nhiên nghĩ ra nói: “Tôi đi tìm hiểu xem, đời sau của 100 vị công thần này như thế nào?”. Kết quả nhà sử học này rất là kinh ngạc: Con cháu đời sau của 100 vị công thần này trên cơ bản đều đã đọa lạc, rất nhiều người lưu lạc trên đường đang đi xin ăn. Chỉ có mấy người đời sau này vẫn còn rất tốt, trong đó có một người tên là Tiêu Hà.
Ngay khi phân phong đất đai, Tiêu Hà muốn nhận một miếng đất rất là xấu, bởi vì miếng đất khô cằn, chỉ cần bạn không canh tác thì không có cơm ăn. Cho nên họ lo nghĩ kế hoạch lâu dài, hy vọng con cháu của họ về sau hiểu được cần lao, tiết kiệm. Những người được phân đất tốt thích ăn mà biếng làm. Hơn nữa đất tốt bạn ưa thích thì người khác cũng ưa thích, nên cũng có rất nhiều người đến dòm ngó, có rất nhiều người nghĩ cách hãm hại. Cho nên Tiêu Hà thấy ra được: Không nên để tiền lại cho con cháu, mà quan trọng hơn là phải lưu lại trí tuệ cho con cháu, lưu lại tấm gương tốt cho con cháu. Làm thế nào để có được tiền của?
Thần tài cổ xưa của Trung Quốc là Phạm Nặc, tục danh là Đào Chu Công. Ông là người thời đại Xuân Thu Chiến Quốc. Phạm Nặc cùng Văn Chủng giúp cho Việt Vương Câu Tiễn. Sau khi phục hồi được Việt quốc, Phạm Nặc nói với Văn Chủng là Việt Vương Câu Tiễn có thể cùng hoạn nạn, thế nhưng không thể nào cùng phú quý. Phạm Nặc rất biết nhìn người. Cho nên biết nhìn người rất quan trọng, không biết nhìn người có thể cả đời đều sẽ nhận được ảnh hưởng rất không tốt. Bạn thấy Văn Chủng không biết nhìn người, ông xem thấy vinh hoa, phú quý trước mắt thì liền đến. Làm sao hiện tại có thể bảo tôi buông bỏ nó đi! Không bằng lòng. Sau đó Việt Vương Câu Tiễn liền ban cho Văn Chủng tự sát. Phạm Nặc mang theo Tây Thi rời khỏi nơi đó, đến khu vực Giang Nam bắt đầu buôn bán. Ban đầu từ làm ăn nhỏ, làm được không bao lâu thì phát được tài to. Phạm Nặc lập tức đem những tiền của này thảy đều đi quyên hiến, tặng cho hết. Trải qua không bao lâu, trải qua vài năm ông lại phát tài, ông lại đem nó đi bố thí hết cho người bần cùng khốn khổ, sau đó lại bắt đầu từ buôn bán nhỏ. Trên lịch sử ghi chép là “tam tụ tài, tam tán tài”.
Như vậy thì người tại vì sao có thể có tiền của? Nguyên nhân chân thật là ông hiểu được “bố thí” tiền của ra. Cách làm của Phạm Nặc như vậy, đây cũng là tuân theo giáo huấn của Thánh Hiền. Trong “Đại Học” có nhắc đến: “Tài tán tất nhân tụ”. Ngay khi chúng ta đem tiền của cho đi thì làm sao mà tụ lại. Tất cả mọi người yêu thương đối với bạn, lòng người đều hướng đến bạn, cho dù bạn làm ăn buôn bán gì, họ đều sẽ đến mua giúp bạn, muốn đến ủng hộ bạn, bởi vì bạn đã lấy được lòng người. Cho nên tiền tài cho đi không phải là không còn, không phải không xem thấy thì là không có. Sức ảnh hưởng vô hình của nó, chỉ cần gặp được duyên thì khởi hiện hành.
Vì vậy chúng ta phân tích, tiền của có “nhân”, có “duyên” mới có thể có “kết quả”. Cái “nhân” ở bố thí tài, “duyên” là nỗ lực của bạn cộng với tương trợ của quý nhân và cơ hội đến, thì trong tự nhiên liền sẽ kết cái “quả” tiền của. Cho nên trù bị tiền của cho gia đình, bạn nhất định phải như lý, như pháp mà trù bị. Nếu không thì dù bạn có nỗ lực cả đời, đến sau cùng có thể vẫn là uổng phí.
Cha mẹ phải làm gương trong giáo dục con cái
Vợ chồng phải cùng hiểu và hợp nhau. Giáo dục đương nhiên chủ yếu phải “lấy mình làm gương”. Cho nên cổ đại nói: “Tam tòng tứ đức”, “phu nghĩa phụ thinh”, chính là người làm chồng phải có ân nghĩa, phải có tình nghĩa, phải có đạo nghĩa. Phải làm đến ân nghĩa, tình nghĩa, đạo nghĩa thì liền có thể làm tấm gương tốt cho trẻ nhỏ.
Khi cha mẹ của chính mình có ân nghĩa, thì trẻ nhỏ liền cũng hiểu được phải hiếu thuận cha mẹ.
Chồng phải có tâm cảm ân vợ
Đối với vợ phải có tình nghĩa, người vợ cùng với chúng ta gánh vác nặng nhọc, cùng lo liệu gia đình đều rất không dễ dàng, mỗi giờ, mỗi phút người chồng phải nhớ lấy cái ân tình này của vợ. Người vợ có một ân tình mà cả đời này chúng ta báo đáp cũng không hết, đó chính là giúp chúng ta nối dõi tông đường. Cái sứ mạng này rất nặng. Nếu không thì chúng ta chính mình không thể làm được. Không người nào có thể thay thế, chúng ta phải cảm ân vợ. Cho nên người làm chồng mỗi lần nghĩ đến vợ chính là nghĩ ta có một người vợ giúp ta nối dõi tông đường. Khi chúng ta lúc nào cũng đem cái ân đức này để ở trong lòng, chồng vợ ở với nhau không thể nào không tốt.
Sau đó đối với con cái phải có “đạo nghĩa”, nhất định phải đem trẻ nhỏ dạy tốt, đó là bổn phận và trách nhiệm của người làm cha mẹ.
Vợ phải “tứ đức”: Đức – Ngôn – Công – Dung
Người vợ phải có đức hạnh. Nếu như người vợ không có đức hạnh, khi gả đến nhà người thì sẽ làm cho người ta gà chó sẽ không yên. Vốn dĩ trong nhà họ không có việc gì, khi gả vào nhà thì rối tung cả lên. Cho nên “đức” rất quan trọng. Con cái hiếu không bằng con dâu hiếu, vì vậy thời xưa có nói đến: “Cưới được một người vợ tốt, gia tộc có thể hưng vượng ba đời”. Vậy nếu một người vợ không tốt thì gia đình sẽ bại đến ba đời. Cho nên cưới vợ tiêu chuẩn thứ nhất là đức hạnh, cưới vợ phải cưới người có đức. Hiện tại nam thanh niên nhận biết được như vậy không nhiều. Cho nên chúng ta phải giáo dục con cái, về sau tìm đối tượng phải chú trọng “đức hạnh”, phải có “vợ đức”. Người “vợ đức” này, trong tự nhiên hành vi, lời nói của người mẹ liền sẽ cho trẻ nhỏ sự ảnh hưởng thầm lặng.
Mẹ của tôi thường hay nói với cha tôi là: “Tấm lòng của ông quá mềm yếu”, sau đó lại nói tiếp là: “Hết thảy các người đều như vậy!”. Vốn dĩ là đang nói cha tôi, sau đó toàn bộ thảy đều bị bà nói. Tôi muốn thêm một câu: “Vậy con cũng chẳng phải như vậy sao?”. Tôi nhớ lại có một lần về quê ngoại, đi xe đò về quê, kỹ thuật của người lái xe đò không được tốt, khi lái vào một con đường nhỏ thì một bánh xe bị lọt xuống mương nước. Khi xe rơi xuống thì ống pô chạm nước nên sôi lên, nửa đoạn đường sau đó cái ống pô cứ kêu lên: “Khọt! Khọt! Khọt! Khọt!”, cứ như vậy mà đến nhà ngoại tôi. Kết quả là khi mẹ tôi lấy tiền trả tiền xe cho ông ấy, lại đặc biệt lấy ra 500 đưa cho ông ấy. Vào lúc đó tôi còn nhỏ, ngay cái động tác mà mẹ tôi lấy tiền ra, xin hỏi, mẹ tôi có nói với tôi là bà đang làm việc gì hay không? Bà không nói, thậm chí bà còn không biết con trai bà đang đứng nhìn. Thế nhưng trong đầu óc của tôi xuất hiện ra mấy câu văn tự: Chính là mẹ tôi cảm thấy họ là người lao nhọc, kiếm tiền rất không dễ dàng, phí dụng để sửa xe này nhất định sẽ tạo thành gánh nặng cho gia đình ông ấy.
Cho nên đời sống chúng ta tương đối có dư ra thì giúp đỡ cho ông ấy một chút. Hành động của mẹ tôi khiến cho tôi rất cảm động. Cho nên từng lời nói, việc làm của mẫu thân đều đã cho trẻ nhỏ sự giáo hóa thầm lặng. Vì vậy sau đó, bởi vì tôi sau này ngay trong lúc giảng bài, đột nhiên hồi tưởng lại việc này, tôi gọi điện thoại nói cho mẹ tôi nghe việc này. Bà thế nào vậy? Bà sớm đã quên mất đi việc này rồi. Thậm chí cơ bản không hề biết trẻ nhỏ đang học tập, cũng đang cảm động. Cho nên “vợ đức” đích thực ra là ngay trong từng lời nói, việc làm đều đang ảnh hưởng trẻ nhỏ.
